اثربخشی بازی درمانی بر توجه اشتراکی کودکان با اختلال طیف اتیسم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم رفتاری، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران

2 دکتری روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، ایران

3 استاد گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم رفتاری، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده علوم رفتاری، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: کودکان با اختلال طیف اتیسم در توسعه مهارت‌های ارتباطی و تعاملات اجتماعی با چالش‌های قابل‌توجهی مواجه هستند. یکی از مشکلات اساسی در این کودکان، ضعف در توجه اشتراکی است که به‌عنوان یک مؤلفه کلیدی در برقراری ارتباط مؤثر شناخته می‌شود. بازی‌درمانی به‌عنوان یک روش مداخله‌ای، با هدف بهبود مهارت‌های اجتماعی و ارتقای توجه اشتراکی طراحی شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی بازی‌درمانی بر توجه اشتراکی در کودکان مبتلا به اختلال طیف اتیسم انجام شده است.
روش: پژوهش حاضر یک مطالعه آزمایشی از نوع کیفی و با استفاده از طرح تک‌آزمودنی A-B به‌صورت پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون انجام شد. به منظور اجرای مداخله، چهار کودک 3 تا 4 ساله (سه پسر و یک دختر) به شیوه تصادفی انتخاب شدند. پیش از آغاز مداخله، ارزیابی اولیه با استفاده از مقیاس روابط اجتماعی نخستین که توسط ماندی و همکاران(2013) توسعه یافته است، دو مرتبه برای هر کودک انجام شد. مداخله شامل آموزش‌های انفرادی بازی‌درمانی در طی 10 جلسه و به مدت پنج هفته (دو بار در هفته؛ هر جلسه 60 دقیقه) ارائه گردید. ارزیابی‌های تکمیلی پس از جلسات دوم، پنجم، هشتم و دهم جمع‌آوری شد و داده‌ها با استفاده از اندازه اثر D کوهن مورد تحلیل قرار گرفتند.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که مداخله بازی‌درمانی تأثیر معناداری بر بهبود مؤلفه‌های توجه اشتراکی در کودکان با اختلال طیف اتیسم داشته است. به‌طور مشخص، نتایج حاکی از افزایش معنادار در آغازگری توجه اشتراکی و پاسخ‌دهی به توجه اشتراکی در کودکان شرکت‌کننده پس از دوره مداخله بود(P< 0/05).
نتیجه‌گیری: می‌توان نتیجه گرفت که بازی درمانی به عنوان یک رویکرد اثربخش در توجه اشتراکی است. بنابراین، می‌توان از بازی درمانی به‌عنوان یک مداخله درمانی برای افزایش توجه اشتراکی کودکان با اختلال طیف اتیسم استفاده نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Abdelaziz, A., Wagner, M., & Naigles, L. R. (2025). Associations Between Joint Attention, Supported Joint Engagement and Language in TD Children and Children with ASD: Potential Sources of Individual and Group Differences in Language Outcomes. Language Learning and Development, 21(1), 27-57.
Ambarchi, Z., Boulton, K. A., Thapa, R., Arciuli, J., DeMayo, M. M., Hickie, I. B., ... & Guastella, A. J. (2024). Social and joint attention during shared book reading in young autistic children: a potential marker for social development. Journal of Child Psychology and Psychiatry65(11), 1441-1452.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: fifth edition (DSM-V). Washington, DC, London: American Psychiatric publishing.
Broomell, A. P., Reid, N. A., Patton, L. A., & Bell, M. A. (2025). Neural foundations of joint attention in infancy. Cognitive Development74, 101546.
Chiang, C.-H., Soong, W.-T., Lin, T.-L., & Rogers, S. J. (2008). Nonverbal communication skills in young children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 38 (10), 1898-1906. https://doi.org/10.1007/s10803-008-0586-2
Dalkılınç, G., Okumuş, S., & Güloğlu, B. (2025). Play Therapy for Children Exposed to Natural Disasters. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 17(1), 47-60.
Galanter, C. A., & Jensen, P. S. (Eds.). (2025). DSM-5-TR® Casebook and Treatment Guide for Child Mental Health. American Psychiatric Pub.
Issac, A., Halemani, K., Shetty, A., Thimmappa, L., Vijay, V. R., Koni, K., ... & Kapoor, V. (2025). The global prevalence of autism spectrum disorder in children: a systematic review and meta-analysis. Osong Public Health and Research Perspectives.
Jones, E. A., & Carr, E. G. (2004). Joint attention in children with autism: Theory and intervention. Focus on autism and other developmental disabilities19(1), 13-26.
Kaale, A., Smith, L., & Sponheim, E. (2012). A randomized control trial of preschool-based Joint attention intervention for children with autism. Journal of child Psychology and Psychiatry. 53: 1, 97-105.
Kerig, P.K., Ludlow, A., & Wenar, C. (2012). Developmental psychopathology: from infancy through adolescence (6th ed.). Maidenhead. UK: McGraw-Hill.
Kim, G. Y., Tuck, K. N., J. Malone, E., & Bigelow, K. M. (2025). Coaching Caregivers to Teach Responding to Joint Attention for Toddlers with Autism. Topics in Early Childhood Special Education44(4), 263-276.
López-Nieto, L., Compañ-Gabucio, L. M., Torres-Collado, L., & Garcia-de la Hera, M. (2022). Scoping review on play-based interventions in autism spectrum disorder. Children9(9), 1355.
Marcella, B., Riccardo, A., Franca, C., Antea, D. A., Mauro, P., Giovanni, M., & Rosalia, D. M. (2025). Joint attention effect on irrelevant stimuli resistance in high functional autism and neurotypical adults. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 86, 102005.
Miller, K. (2024). Initiating Joint Attention With Gaze Shift (Doctoral dissertation, The Chicago School of Professional Psychology).
Mundy, P., Kim, K., McIntyre, N., Lerro, L., & Jarrold, W. (2016). Brief report: Joint attention and information processing in children with higher functioning autism spectrum disorders. Journal of autism and developmental disorders46, 2555-2560.
Mundy, P., Sullivan, L. & Mastergeorge, A.M. (2009) A parallel and dis- tributed-processing model of joint attention, social cognition and autism. Autism Res., 2, 2–21.
Novita, M., Atmodiwirjo, E. T., & Basaria, D. (2017). The Effectiveness of Child-Centered Play Therapy to Improve Joint Attention Skills in Children with Autism Spectrum Disorder. In The Asian Conference on Education.
Ozdemir, S., Akin-Bulbul, I., & Yildiz, E. (2024). Visual attention in joint attention bids: A comparison between toddlers with autism spectrum disorder and typically developing toddlers. Journal of Autism and Developmental Disorders, 1-20.
Pinto, C. F., Mohan, H., Shenoy, R., Guddattu, V., & Tiwari, S. (2024). The Effect of Parent-Mediated Joint Attention Intervention on Joint Attention and Language Skills in Children with Autism Spectrum Disorder-A Systematic Review. Child & Family Behavior Therapy46(3), 272-297.
Paparella, T., & Freeman, S. F. (2015). Methods to improve joint attention in young children with autism: A review. Pediatric Health, Medicine and Therapeutics, 65-78.
Qin, L., Wang, H., Ning, W., Cui, M., & Wang, Q. (2024). New advances in the diagnosis and treatment of autism spectrum disorders. European Journal of Medical Research29(1), 322.
Rudy, N.A., Betz, A.M., Malone, E. Henry, J. E., & Chong, I.M. (2014). Effect of jointattention mediated learning for toddlers with autism spectrum disorders. An initial randomized controlled study. Early Childhood Research Quarterly, 28(2).249-258.
Salter, G., & Carpenter, M. (2025). The Developmental Origins of Joint Attention: Infants' Early Joint Attention Bids. Infancy30(2), e70012.
Salter, K., Beamish, W., & Davies, M. (2016). The Effects of Child-Centered Play Therapy (CCPT) on the Social and Emotional Growth of Young Australian Children with Autism. International Journal of Play Therapy. 25 (2). 78-90.
Samadi SA, McConkey R. (2015) Screening for Autism in Iranian Preschoolers: Contrasting M-CHAT and a Scale Developed in Iran. Journal of autism and developmental disorders; 45(9):2908-16
Santomauro, D. F., Erskine, H. E., Herrera, A. M. M., Miller, P. A., Shadid, J., Hagins, H., ... & Sankararaman, S. (2025). The global epidemiology and health burden of the autism spectrum: findings from the Global Burden of Disease Study 2021. The Lancet Psychiatry, 12(2), 111-121.
Schietecatte, I., Roeyers, H. & Warreyn, P. (2012) Can infants’ orientation to social stimuli predict later joint attention skills? Brit. J Dev. Psychol., 30, 267–282.
Shi, W., Le, H. V., & Choo, K. T. W. (2025, April). Towards multimodal large-language models for parent-child interaction: A focus on joint attention. In Proceedings of the Extended Abstracts of the CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1-6).
Vakilizadeh, Nahid, Abedi, Ahmad, Mohseni Ejei, Alireza, & Pishghadam, Elnaz. (2016). The effectiveness of parent-based early intervention on joint attention (responsiveness) in preschool children with autism spectrum disorder: A single-subject study. Archives of Rehabilitation, 17(1), 42–53. SID. https://sid.ir/paper/43313/fa