ارزیابی نقش مشاوره توانبخشی در ارتقای سلامت روان سالمندان پس از بلایا: مرور دامنه ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فوریت‌های پزشکی، دانشکده پیراپزشکی،دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران

2 مرکز تحقیقات سلامت در بلایا و فوریت ها ، پژوهشکده آینده پژوهشی در سلامت ، دانشگاه علوم پزشکی کرمان،کرمان، ایران

چکیده

زمینه و هدف: بلایا می‌توانند پیامدهای روانی قابل‌توجهی برای سالمندان ایجاد کنند، از جمله اضطراب، افسردگی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD). به دلیل شرایط جسمی، روانی و اجتماعی خاص، سالمندان بیش از سایر گروه‌های سنی در معرض این آسیب‌ها قرار دارند. هدف این مطالعه، بررسی اثربخشی مداخلات مشاوره‌ای و روانی‌ـ‌اجتماعی، به ویژه مشاوره توانبخشی، در کاهش علائم روان‌شناختی سالمندان پس از بلایا است.
روش: این پژوهش یک مرور دامنه از مطالعات بین‌المللی در زمینه مداخلات روانی‌ـ‌اجتماعی برای سالمندان پس از بلایا است. جستجوی جامع در پایگاه‌های داده الکترونیکی از جمله Scopus و Web of Science و جستجوهای هدفمند در Google Scholar با استفاده از استراتژی جستجوی اولیه از سال 2000 تا 2025 انجام شد. داده‌ها از مطالعاتی گردآوری شده‌اند که شامل رویکردهای متنوع مداخله‌ای، از جمله مشاوره حمایتی، روان‌درمانی، حمایت اجتماعی و روش‌های نوآورانه مانند «باغ‌درمانی» و درمان مبتنی بر پوشش‌های سنتی می‌باشند.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که اغلب مداخلات، به‌ویژه مشاوره توانبخشی و حمایت اجتماعی، در کاهش علائم PTSD، اضطراب و افسردگی مؤثر بوده‌اند. همچنین برخی رویکردهای نوآورانه در بهبود کیفیت زندگی سالمندان نیز نتایج مثبتی نشان دادند.
نتیجه‌گیری: مداخلات مشاوره‌ای و روانی‌ـ‌اجتماعی نقش کلیدی در ارتقای سلامت روان سالمندان پس از بلایا ایفا می‌کنند. با این حال، برای ارزیابی پایداری و اثربخشی بلندمدت این مداخلات، انجام کارآزمایی‌های بالینی با پیگیری‌های طولانی‌مدت ضروری است. توجه ویژه به سالمندان به عنوان گروهی آسیب‌پذیر در سیاست‌های آمادگی و پاسخ به بلایا و تدوین پروتکل‌های استاندارد مشاوره توانبخشی برای این گروه، باید در اولویت برنامه‌ریزی‌ها قرار گیرد تا از شدت آسیب‌های روانی ناشی از بلایا کاسته شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Çelebi, İ., Gökkaya, E., & Çalışkan, C. (2025). The impact of a huge earthquakes on the mental health of first responders. Sociological Spectrum, 1-9. https://doi.org/10.1080/02732173.2025.2422783
Cherry, K. E., De Vito, A. N., Calamia, M. R., Elliott, E. M., Yu, S., Sampson, L., ... & Nguyen, Q. P. (2021). Disaster stressors and psychological well-being in older adults after a flood. Psychology and aging, *36*(5), 660. https://doi.org/10.1037/pag0000639
Cui, K., & Sim, T. (2017). Older people’s psychosocial needs in a post-disaster rural community of China: an exploratory study. Natural hazards, *85*, 1577-1590. https://doi.org/10.1007/s11069-016-2647-8
Cui, K., & Sim, T. (2017). Older people’s psychosocial needs in a post-disaster rural community of China: an exploratory study. Natural hazards, *85*, 1577-1590. https://doi.org/10.1007/s11069-016-2647-8
Note: This is a duplicate entry of the reference above.
Davis, M. E., & Bellamy, N. D. (2021). Integrating trauma-informed principles into disaster behavioral health targeting older adults. The Intersection of Trauma and Disaster Behavioral Health, 27-46. https://doi.org/10.1007/978-3-030-51566-9_2
Efendi, F., Indarwati, R., Aurizki, G. E., Susanti, I. A., & Fajar Maulana, A. E. (2022). Policymakers’ Perspectives on Responding to the Elderly's Mental Health Needs in Post-Disaster Situations. Journal of public health research, *11*(1), jphr-2021. https://doi.org/10.4081/jphr.2021.2558
Fakur Yousef, Mahmoudi Gharai Javad, Mohammadi Mohammadreza, Karimi Mehdi, Azar Mahyar, & Momtazbakhsh Maryam. (2006). Comparing the effect of psychosocial support interventions on symptoms of post-traumatic stress disorder in Bam earthquake survivors. (Persian). http://hakim.tums.ac.ir/article-1-356-fa.html
Ferianto, K. (2020). Differences of effectiveness of autogenic and supportive therapy on post traumatic           stress disorder in post flood elderly (Rengel village, Rengel, tuban District). Science, *9*(1,Oktober),24-31.          
Heanoy, E. Z., & Brown, N. R. (2024, September). Impact of natural disasters on mental health: Evidence and implications. In Healthcare (Vol. 12, No. 18, p. 1812). MDPI. https://doi.org/10.3390/healthcare12181812
Jia, Z., Tian, W., Liu, W., Cao, Y., Yan, J., & Shun, Z. (2010). Are the elderly more vulnerable to psychological impact of natural disaster? A population-based survey of adult survivors of the 2008 Sichuan earthquake. BMC public health, *10*, 1-11. https://doi.org/10.1186/1471-2458-10-172
Joseph, J., & Jaswal, S. (2021). Elderly and Disaster Mental Health: understanding older persons’ vulnerability and Psychosocial Well-being two years after Tsunami. Ageing international, *46*(3), 235-252. https://doi.org/10.1007/s12126-020-09376-9
Juba, J. A. (2021). Evaluating the Psychological Impact of Emergency Evacuations on Aged Adults in Care Homes. Journal for Multidisciplinary Research, *1*(02),73-85.https://boengstech.com/index.php/bestec.
Kanemoto, Y., Tanimoto, T., & Shimmura, H. (2019). Modified clown therapy using traditional Japanese-style costumes for elderly patients in post-disaster Fukushima. QJM: An International Journal of Medicine, *112*(9), 701-702. https://doi.org/10.1093/qjmed/hcz121
Kotozaki, Y. (2013). The psychological changes of horticultural therapy intervention for elderly women of earthquake-related areas. Journal of Trauma Treat, *3*(1), 1-6.https://doi.org/10.4172/2167-1222.1000184.
Li, G., Shi, W., Gao, X., Shi, X., Feng, X., Liang, D., ... & Hall, B. J. (2024). Mental health and psychosocial interventions to limit the adverse psychological effects of disasters and emergencies in China: A scoping review. The Lancet Regional Health–Western Pacific, *45*. https://doi.org/10.1016/j.lanwpc.2024.101060
Liao, K. M., & Hu, Y. J. (2025). Factors influencing disaster preparedness behaviors of older adults. PloS one, *20*(2), e0315617. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0315617
Nahar, N., Blomstedt, Y., Wu, B., Kandarina, I., Trisnantoro, L., & Kinsman, J. (2014). Increasing the provision of mental health care for vulnerable, disaster-affected people in Bangladesh. BMC public health, *14*, 1-9. https://doi.org/10.1186/1471-2458-14-708
Nerlich, A. P., Landon, T. J., & Keegan, J. P. (2022). A vision for rehabilitation counseling: Appreciative inquiry through the eyes of our legacy leaders. Rehabilitation Counselors and Educators.Journal, *11*(1).https://doi.org/10.52017/001c.31744.
Onishchenko, N., Perelygina, L., Nazarov, O., Karikov, S., Riabinina, O., & Gontarenko, L. (2023).                   Psychosocial support in the process of social rehabilitation: prospects for recovery and                reintegration. y (BRAJETS). http://dx.doi.org/10.14571/brajets.v16.nse2.2023. 
Sakauye, K. M., Streim, J. E., Kennedy, G. J., Kirwin, P. D., Llorente, M. D., Schultz, S. K., & Srinivasan, S. (2009). AAGP position statement: disaster preparedness for older Americans: critical issues for the preservation of mental health. The American Journal of Geriatric Psychiatry, *17*(11), 916-924. https://doi.org/10.1097/jgp.0b013e3181b4a64d
Saleli Alamnaz, Norouzi Tabrizi Kian, Khanke Hamidreza, Kovari Seyed Habibollah, Reza Soltani Pouria, & Fathi Behrouz. (2016). The effect of risk reduction interventions on communication readiness during earthquake crisis response and post-earthquake recovery in the elderly. (Persian).https://elmnet.ir/doc/1722597-57452.
Seto, M., Nemoto, H., Kobayashi, N., Kikuchi, S., Honda, N., Kim, Y., ... & Tomita, H. (2019). Post-disaster mental health and psychosocial support in the areas affected by the Great East Japan Earthquake: A qualitative study. BMC psychiatry, *19*, 1-13. https://doi.org/10.1186/s12888-019-2243-z
Şevik, A. E. (2024). The Psychology of the Elderly in Disaster. Sağlık Bilimlerinde Akademik Araştırma ve Değerlendirmeler,33.https://doi.org/10.58830/ozgur.pub431.c1876.
Sirey, J. A., Berman, J., Halkett, A., Giunta, N., Kerrigan, J., Raeifar, E., ... & Raue, P. J. (2017). Storm impact and depression among older adults living in Hurricane Sandy–affected areas. Disaster medicine and public health preparedness, *11*(1), 97-109. https://doi.org/10.1017/dmp.2016.189
Srinivasan, S., Llorente, M. D., & Magley, M. (2014). Mental health consequences of disaster exposure in older adults. Disaster preparedness for seniors: A comprehensive guide for healthcare professionals, 311-327. https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4939-0665-9.
Tampi, R. R. (2019). Learning from the past and creating the future: American Association for Geriatric Psychiatry (AAGP) and geriatric mental healthcare in the United States. The American Journal of Geriatric Psychiatry, *27*(12), 1421-1427. https://doi.org/10.1016/j.jagp.2019.08.005
Tang, J. P., Liu, T., Lu, S., Sing, C. Y., Sze, L. C., Lum, T. Y., & Tse, S. (2022). ‘It was the deepest level of companionship’: peer-to-peer experience of supporting community-dwelling older people with depression-a qualitative study. BMC geriatrics, *22*(1), 443. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03149-6
Vashishtha, K., Joshi, R., Dhankar, C., & Tripathi, S. (2024). Above and Beyond Survival: The Impact of Natural Disasters on Mental Health in India. In The Climate Change Crisis and Its Impact on Mental Health (pp. 96-119). IGI Global. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-2833-3.ch006
Wu, H., Walsh, C. A., Drolet, J. L., & Breen, K. (2024). Promoting Older Adults’ Engagement in Disaster Settings: An Introduction to the Special Issue. International Journal of Disaster Risk Science, *15*(2), 181-185. https://doi.org/10.1007/s13753-024-00558-6